مشروط باشد به لحاظ استقبال و عدم آن در آن . بلى ، در جائى كه وظيفه او عمل به ظن است اگر مفيد ظن باشد و اقوى از آن ممكن نباشد ، خوب است ، بلكه اگر مسلمى نماز كند به طرفى ، يا در حال تخلى رو به طرفى كند هم ثمر ندارد ، غاية الأمر ، فعل خودش محمول بر صحت مىشود ، و إلا اثبات قبله نمىكند . پس در باب قبله ، واجب است تحصيل عمل با امكان . و با عدم آن بايد با اجتهاد ، عمل به ظن كند الاحرى فالاحرى ، بدون تفاوت ما بين أفراد اسباب ظن . و امور مذكوره ، موضوعيتى ندارد . بلى ، از اسباب ظن مىباشند نوعا . پس بعد از ملاحظه اينها و ساير جهات به قدر الإمكان اگر ظنى حاصل شد عمل كند به آن . ( و اللَّه العالم ) سؤال 59 [ احترام نان و حبوبات و هتك احترام آنها ، نماز خواندن روى نان و حبوبات ، بودن قرآن پشت سر نمازگزار ] در مكانى كه احتمال حبوب محترمه است مثل مزارع و مجرش و دكان خبازى و نحو اينها ، فحص لازم است ، يا نه ؟ و با بودن قرآن در خلف مصلى صلات چه حكم دارد ؟ جواب : وجوب احترام حبوب محترمه ، مثل گندم ، و جو ، و برنج ، و همچنين نان معلوم نيست ، بلكه هتك حرمت آن حرام است . و مجرد نماز كردن بر روى آن ، هتك حساب نمىشود . اگر چه در بعض اخبار است كه حضرت مىفرمايد : لو لا أنه من أصحابنا لعنته « 1 » و ممكن است كه مراد در صورت بى اعتنايى باشد . و أحوط ، ترك است مطلقا . و بودن قران در خلف مصلى به مجرده ، هتك محسوب نيست ، مگر آن كه از باب بى اعتنائى باشد . و اما با فرض شك ، پس مانعى ندارد . سؤال 60 [ نماز وضو و غسل در مكان مغصوب يا با آب غصبى ] نماز و غسل و وضو در مكان مغصوب ، يا آب مغصوب صحيح است ، يا نه ؟ و آيا عسر و حرج مجوز آن هست ، يا نه ؟ جواب : باطل است . و عسر و حرج مجوز وضو و غسل نيست ، بلكه تيمم مىكند و اما نماز در مكان مغصوب اگر ترك آن مستلزم حرج باشد مثل آن كه محبوس باشد در مكان مغصوب كه بتواند بيرون رود و لكن حرج باشد ، يا آن كه در مكان غصبى سكنى داشته باشد كه

--> ( 1 ) . وسائل الشيعه ، ج 3 ، ص 471 ، روايت 7 ، باب 40 ، ابواب مكان المصلى و ج 16 ، ص 506 ، اين گونه آمده است : لو لا أني أرى أنه من أصحابنا للعنته